Change font size Change site colors contrast

Joan Didion nie jest w Polsce dobrze znana, a szkoda. Dziennikarka, reporterka, pisarka, publikowała w New York Time, Life, Vogue. Jest autorką kultowych już tekstów obrazujących Amerykę w latach 60-tych, a także wywiadu z jedną z „dziewczyn Mansona”, biorącą udział w morderstwie Sharon Tate. Żyła wśród artystycznej bohemy, spotykała na imprezach i gościła w swoim domu Janis Joplin, Stones’ów czy Jima Morrisona. Sama trzymała dystans do świata, który ją otaczał. Obserwowała i pisała.

W 2003 roku adoptowana córka Didion trafiła do szpitala z oznakami grypy. Okazało się, że to wstrząs septyczny, który bardzo szybko zbierał żniwo. Quintana zapadła w śpiączkę, oddychać mogła jedynie dzięki urządzeniom wspomagającym. Gdy młoda kobieta walczyła o życie w szpitalu, mąż pisarki, John, zmarł nagle na zawał serca. Swoje przeżycia Didion spisała w książce „Rok magicznego myślenia”, która była nominowana do najważniejszych nagród literackich w Ameryce.

„Rok magicznego myślenia” jest jak utkana z najdelikatniejszych nitek woalka.

Joan Didion i John Gregory Dunn, pisarz i scenarzysta, byli małżeństwem przez czterdzieści lat. Razem pracowali, razem odpoczywali. Byli jak jeden dobrze działający mechanizm, który nie może funkcjonować pozbawiony jednej z sił napędowych. Didion nie radzi sobie ze stratą najbliższego człowieka i wcale nie chce tego ukrywać.

Śmierć kończy świat, jaki znaliśmy.

Wchodzimy do nowej rzeczywistości, musimy nauczyć się od nowa żyć. Jesteśmy śmiertelnymi stworzeniami – podkreśla pisarka. Świadomość tego faktu nic nie zmienia. Są delfiny, które po stracie swojej pary odmawiają posiłków i umierają z głodu. Są gęsi, które w tej sytuacji szukają zmarłego, aż tracą orientację i giną. Tak reagują inne śmiertelne istoty, dlaczego ludzie odbierają sobie prawo do cierpienia? Jest jakiś społecznie akceptowalny wzorzec na żałobę, okres, po którym powinno być lepiej. Po pogrzebie, po tygodniu, po powrocie do pracy. Nie ma czasu, warunków i często przyzwolenia na smutek. Wcale nie tak dawno temu, żałoba po najbliższych trwała rok i była to sytuacja w społeczeństwie w pełni respektowana. Żałobnik był otoczony opieką najbliższych, którzy szanowali wszelkie metody radzenia sobie ze stratą. Dziś, kiedy wszystko dzieje się szybko, także naturalne procesy próbujemy przyspieszać. A tego zrobić się nie da.

Zapominamy o konieczności przejścia rytuału żałoby.

Didion najpierw analizuje każdą sekundę tragicznego wieczoru, każdy ruch swój, męża, lekarzy. W nieskończoność szuka, co mogła zrobić inaczej, jak zapobiec śmierci Johna. Jakie sygnały mogła dostrzec? Może, jak znajdzie ten moment, w którym była jeszcze szansa, wydarzenia zmienią swój bieg?

Ból nie mija, czas nie leczy tej rany. Brak tej jednej osoby sprawia, że cały świat wydaje się pusty. Nie ma zapomnienia, nie ma odpoczynku od braku. Strata bliskiego człowieka jest tak nierealna, że wydaje się doświadczeniem alternatywnej rzeczywistości. Bo jak to możliwe, że stoimy, oddychamy i świat trwa dalej, skoro ktoś dla nas niezbędny do życia właśnie z tego świata odszedł? Codzienność wydaje się majakami wariata, przecież nie może być rzeczywista. To wszystko nie jest normalne! Normalnie by było, gdyby John wrócił do domu, zdjął buty, wypił kawę. Joan nie umie oddać ubrań męża, nie potrafi sprzątnąć jego gabinetu. Bo co będzie, jak on wróci? Na tym polega tytułowe magiczne myślenie – na wierze w powrót męża. Wierze w powrót do normalności.

Racjonalny umysł Didion wie, co się stało.

Znał przyczynę zgonu, znał raport z autopsji, znał wyjaśnienia lekarzy i wszystkie przeczytane na temat chorób serca artykuły. Tyle, że żałobnik nie działa z poziomu racjonalnego umysłu. Śmierci nie da się zrozumieć, nie da się jej przemyśleć i na nią przygotować. Bo nawet mieć świadomość, że ona nadchodzi, to nie to samo, co być na nią gotowym. Ktoś jest z nami, a za chwilę już go na zawsze nie ma. Życie zmienia się szybko. Życie zmienia się w tej chwili. Siadasz do kolacji i życie, jakie znasz, się kończy. Następują miesiące desperackiego, nadludzkiego pragnienia cofnięcia czasu. Rozkładanie ostatnich chwil na ułamki, niekończąca się analiza „co by było, gdyby…”. Wyrzuty sumienia, choć nie ma dla nich przyczyny. Didion znajduje notatki męża, czyta je wielokrotnie: co oznaczają? Czy był szczęśliwy? Co chciał jeszcze zrobić? Może czegoś nie zdążył zrobić? Może powinna to dokończyć za niego? Może to coś zmieni, może wtedy…

Powtarza się ten okrutny moment, gdy mózg uświadamia sobie śmierć.

Gdy Joan wchodzi do domu i chce się podzielić usłyszaną historią, zaczyna mówić już od progu i…bam! Jak strzał w plecy – nikt nie słuchał, nikt nie odpowie. I tak ciągle, bo trudno pozbyć się pielęgnowanych przez czterdzieści lat nawyków. A każdy ten strzał jest jak rozpoczynanie procesu godzenia się ze stratą od początku. Każda zmiana w mieszkaniu jest jak mała zdrada. Gdy usycha kwiatek, który stał w domu, gdy John jeszcze żył, to jest jak kolejny element tworzący świat bez niego. A Joan nie chce tego świata. Nie chce, żeby czas mijał, bo to ją oddala od żyjącego męża.

Joan żegna nie tylko swojego męża, ale też siebie.

Siebie, którą znała przez większość swojego życia: żonę, która wszystko konsultuje z ukochanym, która się z nim kłóci i wychodzi na kolacje do ulubionych knajp. Tamtej Joan już nie ma.

Gdy Didion kończyła pisać „Rok magicznego myślenia”, zmarła Quintana. Autorka poświęciła jej kolejną książkę „Blue Nights”. W dokumencie The Center Will Not Hold, który można zobaczyć na Netflixie, pisarka mówi, że wielu starszych i chorych ludzi boi się nie tyle śmierci, ile pozostawienia swoich najbliższych i tego, jak sobie poradzą. Didion nikogo nie zostawia, to ona została sama. I ta samotność, smutek i żałoba są wypisane na jej twarzy. Bo żalu i bólu po stracie nie da się przegonić ręką, jak męczącego owada. Cierpienie jest częścią naszego życia, wpisuje się w nas. I nie ma co udawać, że jest inaczej.

 

Kampania #sexedpl ruszyła w zeszłym roku, a jej twarzą została modelka Ania Rubik. Jej obecność w projekcie nadała mu szerokiego rozgłosu. I choć poniosła za to cenę – niektóre polskie firmy wycofywały się ze współpracy z nią, bo przestała być „bezpieczną” buzią, która wszystko sprzeda – zapewnia, że nie żałuje.

Wspomina, że jej pierwsze doświadczenie seksualne, z powodu niewiedzy, zamiast być pięknym, było tylko stresujące. Żenujący lub żaden poziom edukacji seksualnej w szkołach był dla niej motywacją do wykorzystania swojej popularności i znajomości, żeby zmienić obecną sytuację. W 2017 roku powstało czternaście 60-sekundowych filmików, dostępnych za darmo w Internecie. W każdym z nich ktoś znany, i zazwyczaj lubiany, poruszał ważny temat dotyczący seksu. Roma Gąsiorowska opowiadała o tabletce „po”, Monika Brodka o mówieniu „NIE”, Marta Frej o masturbacji, a Robert Biedroń o trudnym doświadczeniu wyjawienia swojej orientacji seksualnej przed mamą i jej reakcji wynikającej z niewiedzy.

Hasło kampanii brzmiało: „Cała Polska zacznie mówić o seksie”.

Jak bardzo potrzebne były te filmy, pokazuje odzew ich odbiorców: ponad 10 milionów kliknięć i setki listów do Ani Rubik. To w wyniku tych reakcji powstał podręcznik „#sexedpl”. Zaczyna się od słów:

Wiecie co to absurd? Coś, co jest pozbawione sensu i nielogiczne. To dobrze, że w szkole uczymy się twierdzenia Pitagorasa. Na pewno rozwija nasz mózg. Ale czy tę wiedzę o trójkątach prostokątnych wykorzystamy w życiu? Większość z nas raczej nie. Za to wiedza, jak prawidłowo założyć prezerwatywę, będzie potrzebna prawie każdemu i może nawet uratować nam życie. Ale w polskiej szkole jej nie znajdziemy. Smutne, ale prawdziwe.

Książka jest zbiorem rozmów z ekspertami o dojrzewaniu, miłości i seksie.

To rzeczy, które każdy, nie tylko młody, człowiek powinien przeczytać. Z czym wiąże się dorastanie, co dzieje się wtedy z ciałem i w głowie. Jakie zmiany są normalne, nawet jeśli wydają się dziwne, a jakie wymagają wizyty u lekarza. Jak rozpoznać swoją tożsamość płciową, skąd wiadomo, kiedy jest czas na seks, jak rozmawiać o tym z rodzicami i gdzie się zgłosić, jeśli z rodzicami rozmawiać nie sposób. Czym jest seksting, a czym grooming. Gdzie szukać pomocy po próbie gwałtu lub gwałcie. Jakie są środki antykoncepcyjne, czym jest aborcja, czym tabletka wczesnoporonna. Jakie są choroby przenoszone drogą płciową, jak im zapobiegać, jak i gdzie leczyć. Ta książka to kompendium wiedzy dla nastolatków i ich rodziców. Dla tych drugich może być pretekstem do porozmawiania z dziećmi, co wcale nie jest łatwe. Te rozmowy są krępujące i trudne dla wszystkich, nie ma gdzie się ich nauczyć. Dzięki #sexedpl powinny być łatwiejsze. A nawet jeśli nie, to jest co podsunąć dzieciakom, żeby dowiedziały się tego wszystkiego, co przed większością z nas, gdy było potrzebne, trzymano w tajemnicy.

Cała fala historii o molestowaniu, która przetoczyła się przez media w ostatnich miesiącach, daje dobry przyczynek do dyskusji o przemocy seksualnej.

Wszystkie te „końskie zaloty”, bagatelizowane przez nauczycieli i rodziców, jak strzelanie z ramiączek stanika, czy dotykanie piersi, to przemoc. Łapanie za pupę, sprośnie komentarze, nagrywanie przebierających się koleżanek w szatni – to wszystko narusza prawa drugiego człowieka i jest karalne. Rozebranie kogoś na siłę to gwałt. I każdy powinien mieć tego pełną świadomość, zarówno oprawca, jak i ofiara. „Spódniczka to nie jest zaproszenie!” krzyczy Diana na chłopca, który próbuje dobrać się do jej garderoby, w serialu „Anne with an E” wyprodukowanym przez Netflix. Nareszcie! Czas, żeby dziewczynki w każdym wieku wiedziały, że mogą nosić spódniczki, mogą same iść przez park czy głośno się śmiać – nie zapraszają tym żadnego zboczeńca do zrobienia im krzywdy. A kiedy mówią „nie”, to nie jest to zachęcające „tak”, ale wyraźna odmowa.

Nie wierzę, że książka #sexedpl trafi do szkół i doprowadzi do rewolucji, w której zaczniemy uczyć dzieciaki nie tylko matematycznych twierdzeń, ale też życiowych praktyk.

Niestety. Ale dużo się o nim mówi, dużo egzemplarzy się sprzedaje i nie można dłużej udawać, że temat seksu nie istnieje. Istnieje, istniał i, na szczęście, istniał będzie dalej więc czas najwyższy przerwać zmowę milczenia i uczyć czerpania z niego przyjemności, bez żadnych nieprzyjemnych okoliczności towarzyszących, jak poczucie winy czy wstyd.

Zysk ze sprzedaży książki jest w całości przekazany na cele Fundacji #sexedpl. A to oznacza, że Ania Rubik i jej ekipa jeszcze nie skończyli z edukacją Polaków. Trzymam za nich mocno kciuki, robią kawał dobrej roboty.

 

/fot./ kadr z filmu/

 

Skończy się lato i większość z nas wróciła z wyjazdów. Żegnamy powoli upały, błękitne niebo, morza szum, ptaków śpiew. Może zbliżające się długie jesienne wieczory to dobry pomysł na podróż duchową? Dla wszystkich zainteresowanych, mam do zaoferowania kilka przewodników.

Na początek Pema Chodron i „Nigdy nie jest za późno”.

Już sam kolor okładki, która jest optymistycznie ciepło-żółta obiecuje coś dobrego. Podtytuł książki brzmi „Jak czerpać siłę z przeciwności losu”. To właśnie niespodziewana, pozorna katastrofa, odmieniła spojrzenie na świat autorki, a co za tym idzie, ją samą. Pewnego dnia jej mąż zaparkował auto na podjeździe przed ich pięknym domem, na którego tarasie cieszyła się swoim pełnym życiem popijając herbatę i zakomunikował, że odchodzi do innej kobiety. Gdy dotarło do niej, co właśnie usłyszała, rzuciła w zdrajcę kamieniem. Była wściekła i właśnie to uczucie zaprowadziło ją w szeregi buddystów. Długo nie mogła znaleźć stabilności i poczucia bezpieczeństwa, instynktownie jednak czuła, że źle robi szukając ich poza sobą. W końcu przestała się szarpać, odrzuciła drogi na skróty, zgłębiła nauki dharmy i została mniszką. Jasne, że to brzmi jak z hollywoodzkiego filmiku, zresztą właśnie amerykańskie gwiazdy upodobały sobie Chodron na przewodniczkę duchową. Nie ma co się tym przejmować, bo książka jest ciekawa i daje wiele do myślenia. Nie trzeba znać żadnych buddyjskich tekstów czy podstaw filozofii, żeby ją zrozumieć i znaleźć w niej coś dla siebie.

Pema Chodron oswaja czytelnika z naukami mnichów, z medytacją, z siłą uważności.

Właśnie tak trzeba do tej książki podejść, z uważnością, inaczej czytanie jej nie ma sensu. Jest tam wiele drogowskazów, nad którymi warto się zastanowić, jak ten: Dotarcie do kresu swoich sił nie jest karą. Przeciwnie: nasze przerażenie w obliczu własnej śmierci jest oznaką zdrowia. Podobnie jak wysiłek, by nie poddać się tym uczuciom, potraktować je jako sygnał, że czas zaniechać walki i wreszcie stanąć twarzą w twarz z tym, co nas przeraża. Rozczarowanie czy niepokój zapowiadają, że za chwilę wkroczymy na nieznane terytorium.

Tym, którzy chcą więcej dowiedzieć się o życiu mnichów, spodoba się książka „Urodzony w Tybecie”.

To historia mężczyzny, który będąc trzynastomiesięcznym bobasem, został rozpoznany jako kolejne wcielenie lamy. Od tego czasu wiódł życie w klasztorze, poznając nauki Buddy i medytując. Jego los splata się z historią Tybetu i jego mieszkańców – Chogyam przeżywa inwazję komunistycznych Chin i jak większość jego braci, musi ratować się ucieczką z kraju. Wędruje przez Himalaje do Indii, skąd wyrusza na Zachód, a jego ojczyzna oficjalnie znika z map świata, stając się prowincją agresora. W swojej opowieści przenosi nas w tamto miejsce i czasy. Możemy odwiedzić klasztor, poznać tryb życia mnichów, ich nawyki i filozofię. Ale nie tylko to. Autor maluje słowami piękne tereny Tybetu, niełatwy klimat tego miejsca i trudy związane z codziennym życiem jego mieszkańców.

Jak w tym rejonie sytuacja wygląda dziś, opisuje Natasza Goerke w książce „Tam”.

Bohaterem jej opowieści jest Nepal z czasu trzęsienia ziemi w 2015 roku. Autorka przeżyła je wraz ze swoimi bohaterami, a później wielokrotnie do nich wracała. Przybliża czytelnikowi ten biedny kraj, który żyjąc głównie z rolnictwa, małe ma szanse na poprawę sytuacji gospodarczej. Turyści, owszem, przynoszą dochody, ale tylko nielicznym. Zyski z pielgrzymek do świętych miejsc Buddy, wpadają do indyjskich kieszeni. „Tam” nie jest przewodnikiem duchowym, nie znajdziemy tu buddyjskich nauk. Jednak dla osób, które są ciekawe wschodnich filozofii, może być interesujące, jak wygląda życie Nepalczyków. A wygląda niebanalnie.

Tym, którzy chcieliby poznać buddyzm „od podstaw”, polecam książkę „O naturze rzeczy”.

Jej autorem jest Lama Ole Nydahl, jeden z pierwszych ludzi Zachodu, który został lamą. Podąża on buddyzmem Diamentowej Drogi, podróżuje po świecie budując ośrodki tego odłamu, dając wykłady i spotykając się z ludźmi. Bywa także w Polsce, a spotkania z nim przyciągają tłumy. Może dlatego, że z pochodzenia jest Duńczykiem i wie, jakim językiem przekazywać wschodnie nauki Europejczykom i Amerykanom? Jest autorem wielu książek, a „O naturze rzeczy” jest, moim zdaniem, doskonałym wstępem do poznania buddyzmu i zrozumienia go. Piszę to z punktu widzenia osoby, która kilka lat temu, ciekawa tej filozofii, sięgnęła po pisma Dalajlamy i szybko stwierdziła, że za głupia jest na pojęcie mądrości mnichów. Cieszę się, że na mojej drodze pojawił się Lama Ole i przełamałam to pierwsze wrażenie.

A żeby nie było tak wrześniowo i podręcznikowo, to na koniec mam powieść.

Też w niej buddyjsko, ale dzieje się w Indiach. Czy na pewno? A może to tylko „Ułuda”? Artur Cieślar napisał historię zagarniającą czytelnika w całości. Piękna, wzruszająca i mądra. Co mnie dodatkowo zachwyciło, to fakt, że w trakcie lektury ścierają się z okładki złote literki, układające się na tytuł.

Na ostateczną zachętę, cytat:

Życie, jeśli tylko ma się z nim dobry kontakt, nieustannie pobudza nas do wyobraźni, wznieca w nas świadomość niezliczonych form egzystencji i rozumienie tego, że każda z nich mogłaby przypaść nam w udziale. Dlatego błogosławiona jesteś, o wyobraźni! Bez ciebie żylibyśmy w ciągłym oderwaniu od światów, które uważalibyśmy, całkiem mylnie, za nieswoje, za takie, do których nigdy nie trafimy, albo wręcz nieistniejące.

 

Dobrej podróży!

 

Bardzo dużą część dzieciństwa spędziłam u dziadków na wsi. Byli rolnikami, mieli rozległe pola, sad i niewielką ilość zwierząt. Dla dziecka – prawdziwy raj. Niekończące się tereny do zabawy, drzewa do wspinaczki, rwane garściami maliny, czereśnie i porzeczki. No i agrest, pękaty i pachnący słońcem. Uwielbiałam tam jeździć, spędzać całe dnie na dworze, cieszyć się bliskością natury.

Dziadkowie ciężko pracowali, nie mieli czasu zajmować się nami i dopóki krew się nie lała, naszym głównym zadaniem było nie przeszkadzać. Do dziś pamiętam, że gdy zbliżały się żniwa, babcia sadzała wszystkie wnuki przy stole i karmiła makabrycznymi opowieściami o dzieciach poćwiartowanych przez kombajny i tracących rączki po kontakcie z kosą. Wszystko po to, żebyśmy na pewno nie kręcili się w czasie wzmożonej pracy po polach. Nikt tam nie miał czasu zwracać na nas uwagi i dbać o nasze bezpieczeństwo. Działało! Zachowywaliśmy bezpieczną odległość i nawet wyłączony kombajn, stojący pod dachem, wzbudzał nasz respekt.

Dziś mieszkam w mieście i choć bardzo to lubię, znajduję w sobie tęsknotę za wsią.

Dobrze się na niej czuję, lubię bliskość natury, robale wszędzie i zapach pola. Szukam namiastki tych doznań podczas wyjazdów, w górach, na kampingach. Życie w mieście jest wygodne, ale to chwile na wsi mnie karmią i pomagają znaleźć równowagę.

Jakiś czas temu dostałam w prezencie książkę „Życie pasterza” Jamesa Rebanksa z komentarzem, że kto jak kto, ale ja na pewno ją pokocham. Błędnie zakwalifikowałam ją do popularnych historii dezerterów z korporacji, którzy zaczynają nowe życie na wsi i natychmiast tworzą z tej okazji wszelkiej maści publikacje. Przeczytałam ich tyle, że na jeszcze jedną nie miałam już miejsca. Książka leżała sobie cierpliwie na półce, aż natknęłam się na nią ostatnio i z ciekawości zaczęłam czytać. I przepadłam z kretesem.

Darczyńca miał rację – pokochałam tę historię.

James Rebanks nie jest żadnym nawróconym głosicielem prawdy objawionej, ale pasterzem z dziada pradziada. Wychowywał się na angielskiej farmie, w Krainie Jezior. Od najmłodszych lat wiedział, że chce kontynuować rodzinną tradycję i zajmować się owcami. Nie dlatego, że nie znał innego życia, wręcz przeciwnie. Obejrzał je sobie z bliska, podczas studiów na Oksfordzie i pracy w Londynie. I zawsze wiedział, że wróci do domu, że tylko jedna droga go interesuje. „Życie pasterza” to książka o pięknie prostego życia, o satysfakcji z ciężkiej pracy, o pokorze wobec natury i szacunku dla tradycji. To książka o wartościach, które dzisiaj wydają się nieco zamazane.

Rebanks niczego tu nie koloryzuje i nie spisuje sielanki.

Jego życie jest trudne i wymagające, zła pogoda potrafi pozbawić go całorocznych zarobków. Codzienność pasterza to ogromny wysiłek, zdobywanie doświadczenia, układanie relacji z ludźmi i, co ważniejsze, zwierzętami. O jednych i drugich znajdziemy tu wiele anegdotek i opowieści. Moja ulubiona jest o wujku autora, rolniku i hodowcy bydła, który był bardzo barwną postacią. Pewnego dnia urządził dla siebie stypę, choć był w dobrym zdrowiu. Dlaczego? Bo uznał, że na tej właściwej na pewno będzie świetna zabawa i on nie chce jej przegapić. Jego przewidywania okazały się słuszne, więc za jakiś czas imprezę powtórzył.

Jak dla mnie „Życie pasterza” jest jak najlepszy thriller, od którego nie sposób się oderwać.

Czytam, czytam i aż mnie korci, żeby spakować plecak i uciekać na wieś. A kiedy odczuwam taki stan, przypomina mi się „Walden” H.D.Thoreau. To napisany w XIX wieku zbiór esejów na temat prostego życia w domku nad jeziorem, krytykujący konsumpcjonizm, nowe mody i nawyki społeczne. Thoreau był jednym z tych ponadczasowych myślicieli, którzy mogliby żyć wiecznie, bo potrzebni są w każdym miejscu i czasie. Oskarżyciel bezdusznej administracji, walczył o swobody obywatelskie i uważał za podstawowe prawa moralne i odrębność każdej jednostki. Był zaangażowany w zniesienie niewolnictwa Murzynów, ale uważał, że równie groźne jest zniewolenie przez głód pieniądza i narzucane przez społeczeństwo zasady. Aby udowodnić swoją tezę, że człowiek wcale nie potrzebuje do szczęścia wiele, zbudował chatę nad jeziorem Walden i żył w niej przez dwa lata, uprawiając skrawek ziemi i ciesząc się kontaktem z przyrodą. Spisał swoje przemyślenia i przekazał innym. Szczęśliwi, którzy wykorzystują proste nauki. Dziś, gdy wielu już przejadło się konsumpcjonizmem, gdy coraz więcej osób zdaje sobie sprawę, że poświęcenie egzystencji dla gromadzenia dóbr materialnych, nie ma nic wspólnego ani z życiem, ani ze szczęściem, nauki Thoreau nabierają ponownie wielkiej mocy.

 

Historię człowieka, który dwie dekady temu postanowił podążyć za słowami filozofa, opisał w książce „Into the Wild” John Krakauer, a zekranizował kilka lat później Sean Penn pięknym filmem z poruszającą ścieżką dźwiękową stworzoną przez lidera grupy Pearl Jam.

Chris McCandless według standardów współczesnego świata miał wszystko: dobre pochodzenie, pieniądze i wykształcenie. Miał też wielką wrażliwość i poczucie, że nic z tego, co go otacza, nie czyni go szczęśliwym. Tęsknił do wolności, do życia w rytmie natury, do zjednoczenia z przyrodą. Jak tylko skończył studia, oddał pieniądze na cele charytatywne i z plecakiem wyruszył w kierunku Alaski. To drobne niedopatrzenia sprawiły, że ta wyprawa kosztowała go życie. Taki bywa los marzycieli, że nie doceniają rozumu i często płacą za to wysoką karę. Ale zanim odszedł, żył tak, jak pragnął, całym sobą, świadomie i wolno. Pomimo wielu krytyków, nazywających go nieodpowiedzialnym egoistą, stał się bohaterem podróżników i romantycznych poszukiwaczy. W tym moim. x

Nie ma jednego sposobu na szczęście, nie ma jednej drogi.

To, co dla mnie wydaje się drogą przez mękę i niewolnictwem, kogoś innego może uszczęśliwiać. Fajnie, że jesteśmy tacy różni. Nie wiem, czy wspomniane przeze mnie książki są uniwersalne, pewnie nie. Każdy z nasz szuka i czerpie z życia to, czego mu akurat potrzeba, co w danym momencie pasuje. Tym, którzy szukają ucieczki w naturę i przypomnienia sobie, kim jest człowiek, zanim jest ważnym garniturem za biurkiem, polecam z całego serca wyprawę na wypas owiec, jezioro Walden i Alaskę. Uprzedzam tylko, że można z tej literackiej podróży wrócić mocno odmienionym.

Obrazuję ten tekst zdjęciami z Bieszczad, gdzie, według mnie, najłatwiej zamienić marzenia o ucieczce, w czyn. Tam się to właściwie samo robi.

Czasami mam taki kafkowski sen: uciekam po popełnionej zbrodni, nie do końca pamiętam jakiej, ale mam pełną świadomość, że jestem winna. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie uda mi się uniknąć kary i bardzo się boję. Odczuwam jednocześnie absolutną bezradność, impuls każe mi biec, ale wiem, że nie dam rady się schować. Jestem w tym śnie, jak zaszczute zwierzę, budzę się z dziko bijącym sercem i nie mogę złapać oddechu. Trochę czasu potrzebuję, żeby wrócić do stanu normalności i spokojnie zostawić koszmar za sobą.

A gdyby nie dało się tak zrobić?

Co w sytuacji, gdy stajesz się Józefem K. i po wielu uszczypnięciach okazuje się, że to nie sen? Widzisz wymierzone w ciebie palce, słyszysz „winny!” i nikt nie staje w twojej obronie? W takiej rzeczywistości budzi się Gina, bohaterka książki „Nieznana terrorystka” Richarda Flanagana. Znalazła się w nieodpowiednim miejscu, w złym momencie, to zdarza się przecież każdemu. Spędziła przyjemną noc z przystojnym nieznajomym, za którą zapłaci bardzo wysoką cenę. Nieznajomy okazuje się być poszukiwanym terrorystą, na którego władze Sydney nakierowują celownik po tym, jak na miejskim stadionie odkryte zostają ładunki wybuchowe. To jest dobry moment na ugranie czegoś dla siebie, nic zatem dziwnego, że wiele osób rzuca się na łakomy kąsek poruszającego opinię publiczną tematu. Dziennikarz, którego kariera podupada widzi już siebie odbierającego najważniejsze branżowe nagrody za swoje teksty, politycy przymierzają się do wyższych stołków, które tylko czekają na bohaterów zasłaniających własną piersią niewinnych obywateli przed bestialskimi zamachowcami.

A tam, gdzie są politycy, są też biznesmeni, dla których właściwe decyzje oznaczają więcej zer na koncie.

Żeby wszystkim się udało, trzeba tylko złapać winnego. A skoro ten uciekł, to wykreować nowego. I tutaj na scenę wkracza Gail, którą kamery monitoringu uwieczniły wychodzącą z mieszkania terrorysty. Zanim kobieta zorientuje się w sytuacji, wszystkie media pokazują jej zdjęcie jako groźnej i bezwzględnej morderczyni. Zaszczuta i przerażona Gail nie myśli logicznie. Boi się iść na policję, bo istnieje duże prawdopodobieństwo, że zostanie zastrzelona na pokaz. Nie ma w mieście rodziny, a jedyna przyjaciółka pomaga, dopóki nie zostanie osaczona przez rządne sukcesu służby.

Gail boleśnie odkrywa mechanizmy rządzące otaczającym ją światem. Ku swojemu przerażeniu zrozumiała, że tak, jak ona nigdy o nic nie dbała, nie zastanawiała się nad niczym i niczego nie kwestionowała, tak nikt nie będzie się przejmował ani zastanawiał nad tym, co o niej słyszał. Nie pomogła nikomu, jak może więc teraz oczekiwać, że ktoś pomoże jej? Czy niezliczeni widzowie nie zasypiali teraz w swoich salonach, obejrzawszy w telewizji opowieść o jej życiu, myśląc właściwie tylko tyle, że dotyczyła niewyraźnego zła, któremu przeciwstawiono niewyraźne dobro – wartości narodowe, narodowy styl życia, bezpieczeństwo narodowe – tak jak ona zapadała w drzemkę setki razy po podobnych reportażach informacyjnych, nie myśląc w ogóle o niczym? O niczym!

W „Tygodniku Powszechnym” Jarosław Ziółkowski tłumaczy opisany przez Flanagana mechanizm nazwany przez Zygmunta Baumana handlowaniem strachem: to socjotechnika polegająca na kreowaniu lęku. Powstała w Stanach Zjednoczonych po zamachach z 11 września 2001 roku. Tam miała realną przyczynę, lecz przekazywane treści (np. sformułowania oś zła) budowały poczucie zagrożenia wobec czegoś, co jest dość abstrakcyjne i oddalone, lecz co równocześnie w mediach było kreowane jako realne. Mechanizm jest prosty: nastrasz, a potem powiedz, że tylko ty masz rozwiązanie.

Wykorzystywanie strachu innych do osiągania korzyści dla siebie, nie jest niczym nowym i nie powstało przy okazji terroryzmu.

Podobnie, jak rozgrzeszanie siebie kosztem innych. Nie każdy, jak jeden z moich ulubionych literackich bohaterów Atticus Finch myśli, że jedyna rzecz, jaka nie podlega przegłosowaniu przez większość, to sumienie człowieka. W poruszającej do głębi „Mszy za miasto Arras”, Andrzej Szczypiorski pokazał, jak łatwo to sumienie zgubić, jeśli chcemy się przeglądać w oczach innych. Gdy tytułową mieścinę nawiedza zaraza, mieszkańcy dokonują czynów, o które nigdy siebie nie podejrzewali. Kiedy sytuacja wraca do normy i trzeba się rozliczyć z nieludzkim zachowaniem, które miało miejsce, nie ma odważnego, który pokornie przyzna się do zbłądzenia.

Dla niektórych wstyd był czymś trudniejszym do zniesienia niż zaraza. Choć powszechne wybaczenie ogarnęło miasto i ludzie udawali, że nie stało się nic uwłaczającego ich czci, to jednak noce w Arras były niespokojne, pełne złych snów, rozpaczliwych wspomnień i upokarzających łez. Już wtedy Arras pragnęło oczyszczenia, już wtedy poszukiwało formuły, która byłaby wyjaśnieniem całego dramatu.

Rozwiązanie znajdują najprostsze z możliwych: trzeba wskazać winnego ich barbarzyńskich działań.

Znajdują zatem kogoś, kto i tak niekoniecznie cieszy się zaufaniem otoczenia, choć nic złego nie robi – mniejszość żydowską zamieszkującą obrzeża miasta. I voila! Jest winny, trzeba zatem pokazać swoją prawość i bogobojność, tępiąc go bezlitośnie za sprowadzenie na złą drogę niewinnych obywateli. Czyż mordowaliby się, zjadali nawzajem, okradali i gwałcili, gdyby nie diabelskie sidła, w które wpadli? W życiu! Miasto odzyskuje równowagę, sumienia są czyściutkie, bilety do nieba bram zarezerwowane, a tych kilkadziesiąt płonących stosów to tylko niewielki koszt, które trzeba ponieść dla publicznego rozgrzeszenia.

Kiedy myślę o tym, jak niewiele możemy dziś wiedzieć na pewno, jak wyselekcjonowane informacje do nas docierają, jak zmanipulowany jest przekaz medialny i jak łatwo ferowane wyroki, przypominają mi się słowa, które wypowiedział niemiecki pastor Martin Niemoller:

Najpierw przyszli po komunistów, ale się nie odezwałem, bo nie byłem komunistą. Potem przyszli po socjaldemokratów i nie odezwałem się, bo nie byłem socjaldemokratą. Potem przyszli po związkowców i znów nie protestowałem, bo nie należałem do związków zawodowych. Potem przyszła kolej na Żydów i znowu nie protestowałem, bo nie byłem Żydem. Wreszcie przyszli po mnie i nie było już nikogo, kto wstawiłby się za mną.

Mam do Doroty Masłowskiej dziwny stosunek. Niby mnie ona jakoś drażni i uwiera, sięgam po jej książki w księgarni z nastawieniem, że mnie na pewno po kilku zdaniach odrzucą. A one wciągają bez skrupułów, przyklejają do siebie niczym mocną taśmą dwustronną.

I oto stoję już przy kasie, już zabieram do domu, spędzamy razem noc. Tak było od samego początku, od „Wojny polsko – ruskiej pod flagą biało- czerwoną”. Otworzyłam z nastawieniem, że po dwóch stronach odłożę z dezaprobatą, poszerzając grono krytyków. Zamknęłam, gdy mi się literki na ostatniej stronie skończyły. I wtedy poczułam ten dysonans: zachwyt i chęć otrzepania się. Jak pies po wytarzaniu w błocie. Nie lubiłam tego, co czytałam, ale nie mogłam przestać.

Może właśnie na tym polega geniusz tej autorki?

Bo ja widzę geniusz w tak poetycznym ujęciu upadku pijaka na chodnik: alkoholowego upojenia porywa czasem zew, rezygnujesz z pozycji pionowej przyzwyczajeniu do niej wbrew, chodnik na łono chłodne swe wabi cię, wykorzystuje przewagę, silną grawitację, w jednej sekundzie podejmujesz taką decyzję, chociaż nawet o tym nie wiesz, kiedy już za ciebie sama podjęta jest i wnet alkoholiczna czerń zabiera się w swój odmęt… (to z nagrodzonego Literacką Nagrodą Nike „Pawia królowej”).

Masłowska ma słuch absolutny do języka ulicy.

Posługuje się nim jak wirtuoz. „Inni ludzie” to nie jest powieść fabularna, raczej tekst piosenki, która zależnie od wykonawcy, zmienia swój rytm. Sama książka wygląda jak płyta powiększona CD, jest zafoliowana i opatrzona naklejką ostrzegającą przed wulgarnymi treściami.

O czym jest ta piosenka?  

Kamil, trzydziestodwuletni chłopak z blokowiska, rapuje, Iwona, bogata żona zdradzana przez męża, śpiewa smutną balladę. Tych dwoje spotka się przypadkiem i nawiąże krótki romans. Co ich łączy? Na pierwszy rzut oka nic, na drugi prawie wszystko: są nieszczęśliwi, czują się oszukani, mają sporo roszczeń i nie podejmują żadnych działań. Jednak przede wszystkim jest im źle. Podobnie ma się mąż Iwony i matka Kamila. Panuje tu pełna demokracja, stan majątku czy wykształcenie nie dodają punktów. Inni ludzie to książka o tych dziurach, których się nie da zalepić, zagłuszyć, zapchać przedmiotami i wyjazdami do Azji. Są głębsze poziomy egzystencji, które pozostają niezaspokojone, ryczące i coś mi mówi, że chodzi o brak wspólnoty, przynależności, o brak czucia się częścią. Nie zdajemy sobie sprawy, jak bardzo czujemy się samotni, odizolowani i że konsekwencją jest na przykład właśnie taka szara, zła, wstrętna codzienność – powiedziała autorka w wywiadzie dla dwumiesięcznika Książki.

Nie poznajemy charakterów z „Innych ludzi” zbyt dobrze, oni tak naprawdę nie są tutaj najważniejsi.

Prawdziwym bohaterem jest język, ludzie są tylko narzędziem do przedstawienia go. Właśnie w tym Masłowska jest najlepsza, w układaniu słów, w tworzeniu brzydkiej poezji miasta i jego mieszkańców. Nie szuka piękna, nie daje nadziei, nie dąży do szczęśliwego zakończenia. Prawdziwym dramatem jest bolesna, pozbawiona szans na zmianę, codzienność. Kawałeczek jej tutaj widzimy, ledwie trzy dni. Wystarczy.

 

Szare twarze, szare twarze, ludzie bez marzeń

święta, święta i po świętach wyprzedaże,

tyle mają marzeń, ile na ekranie się rozmaże

im zarazków. Święta i po świętach wyprzedaże.

 

Szare twarze, szare twarze, tyle im się przydarzy,

co przed świętami przedwyprzedaże, a po świętach powyprzedaże,

tego się boją, czym we Wiadomościach postraszą.

o tym, co na TVN-ie im pokażą.

 

Spokojnie, to nie o nas. To o tych innych ludziach.

Mother-Life Balance to zdecydowanie mój plan na macierzyństwo po urodzeniu drugiego dziecka.

Sylwia Luks

The Mother Mag to mój ulubiony magazyn z którego czerpię wiele porad życiowych oraz wartościowych treści!

Leszek Kledzik

The Mother Mag logo